Bomen over bomen; een afgezaagd onderwerp?

Door Redactie op Woensdag 8 november 2017 14:11   Regionaal   bomen, boom, stormBron: Gemeente Den Helder


Bomen over bomen; een afgezaagd onderwerp?

DEN HELDER - Naast het weer behoren bomen wel tot een onderwerp waar veel over wordt gesproken. Soms lovend, soms vernietigend. En bijna altijd is die boom bij de buurman de moeite van het handhaven waard, terwijl die boom voor onze eigen deur nu toch eindelijk eens gekapt moet worden. De boom met twee gezichten: zo waardevol voor de stadsfauna en het stedelijke klimaat, zo gevaarlijk bij storm.

Het mag duidelijk zijn: de invalshoek bepaalt de mening over een boom. En het mooie is: beide meningen zijn waar. In deze serie artikelen over de bomen in Den Helder leest u meer over de verschillende invalshoeken en waarom wij dus de ene boom laten staan en de andere omzagen. Soms naar uw tevredenheid en soms tot uw verdriet. Speciale invalshoek zijn de vroege herfststormen van dit jaar.

In vier artikelen nemen wij u mee in het bomenbeleid van onze gemeente. Hoe gaan wij omgaan met de meer dan twintigduizend straat- en laanbomen die onze leefomgeving zo groen, fraai en gezond maken.

2 stormen: ruim honderd bomen minder

Deze herfst heeft al twee stormen gehad. De heftigste op woensdag 13 september en daarna op donderdag 5 oktober iets milder, maar nog steeds een storm. Door de eerste storm zijn uiteindelijk 97 bomen omgegaan en in de tweede nog eens 12.Vraag is of de gesneuvelde bomen in de tweede storm ook gesneuveld zouden zijn als de storm van 13 september er niet was geweest. Waarschijnlijk niet, maar zeker weten doen we het niet.

Veiligheid voorop

Direct na zo’n zware storm als die van 13 september gaan we met man en macht aan de slag om de ontstane onveilige situaties weer veilig te maken.. Het verkeer moet weer zo snel mogelijk zonder problemen over onze wegen kunnen. De volgende stap bestaat uit het opnemen van de schade in bomen (uitgebroken toppen, half afgebroken takken, etc.). Afhankelijk van deze opname, moeten we ook ver nadat de storm geluwd is nog her en der werkzaamheden in bomen verrichten. In een aantal gevallen blijkt dat bomen zo’n schade hebben opgelopen in de storm dat uiteindelijk rooien nog de enige optie is.

Op tijd klaarstaan

Het kan misschien overkomen dat we pas handelen als het kwaad geschied is, maar schijn bedriegt.

Op het moment dat bekend wordt dat er een storm op komst,is schakelen we op voorhand aannemers in en staat de gemeentelijke bomenploeg paraat. Op die manier kunnen we gelijk handelen als gevaarlijke boomsituaties ontstaan..

Hoe we bomen goed staande houden

Een gezond bomenbestand ontstaat niet vanzelf. Daar komt wel het een en ander bij kijken.

In de eerste plaats is voor een goede ontwikkeling van bomen de standplaats van belang. Staat de boom er eenmaal dan is in de tweede plaats het onderhoud van belang. Zijn de bomen al wat ouder (> 15 jaar) dan is een regelmatige inspectie noodzakelijk. Uiteindelijk kan kap een laatste middel zijn. Op deze pagina leest u meer over de standplaats. De overige drie onderwerpen komen later dit jaar aan de beurt.

Standplaats

Een goede standplaats is enorm belangrijk voor een goede ontwikkeling van een boom. Meer dan vroeger wordt daar de laatste jaren aandacht aan gegeven. De kennis hierover is flink toegenomen. Op welke plaats een boom het beste gedijt hangt van veel af. We noemen de belangrijkste:

  • Het ondergrondse verkeer (kabels en leidingen/riool etc.) en de druk bovengronds (autoverkeer, verharding) neemt steeds meer toe. Reden om meer aandacht te kunnen en moeten geven aan de standplaats.
  • De boomsoort en de locatie waar de boom staat/zich moet handhaven zijn bepalend voor de standplaats.
  • Maar ook het geplande onderhoud is van invloed op wat er als standplaats nodig is. Denk bijvoorbeeld aan het verschil tussen het onderhoud aan een knot-/leiboom of het onderhoud aan een vrij uitgroeiende boom
  • De toekomstige grootte van de boom is van invloed op de standplaats: de ene boom wordt slechts 6-8 meter hoog, een andere boom kan hier in Den Helder wellicht 15-20 meter hoog worden. Het zal duidelijk zijn dat een grote boom meer ruimte voor zijn wortels nodig heeft dan een kleine boom.
  • Het maakt ook verschil of een boom in de verharding, in gras of beplanting staat. Voor een boom in verharding zijn meer standplaatsvoorzieningen (bijv. grondverbetering) nodig dan voor een boom in beplanting. Bij bomen in verharding geldt bijna standaard dat er ruimtegebrek is, anders hadden we de bomen wel in een groenstrook geplaatst. Bovengronds is er meestal druk van verkeer en geparkeerde auto’s. Ruimtegebrek voor boomwortels kan aan de ene kant resulteren in een mindere groei van de bomen, maar aan de andere kant zorgen voor veel overlast in de vorm van wortelopdruk, minder stabiele bomen en meer overlast van ziekten en plagen.

Bomen in de verharding

In het ‘bomenvak’ vinden regelmatig ontwikkelingen/vernieuwingen plaats. Zo is technisch gezien inmiddels veel mogelijk. In de zomer van 2017 is er onder het trottoir langs de Timorlaan een gasleiding vervangen via een grondgestuurde boring. Bomen konden blijven staan tijdens het vervangen van de leiding. Hiermee hebben de bomen geen optimalere standplaats verkregen, maar het alternatief was het kappen van 28 grote bomen geweest.

Nieuwe constructies

Een aantal jaar geleden hebben we een proef gedaan aan de Sportlaan bij de parkeerplaats. Bovengronds was er weinig ruimte vanwege geparkeerde auto’s. Door het gewicht van de auto’s wordt de ondergrond sterk verdicht waardoor het voor boomwortels moeilijk, of zelfs onmogelijk is om te groeien. Dit ga je uiteindelijk zien in de kwaliteit van de boom. Aan de Sportlaan is daarom gekozen om een drukverdelende constructie aan te brengen. Hierdoor kan de boom wel wortelen in de ondergrond. Tevens zorgt een dergelijke constructie er voor dat er geen wortels kunnen groeien in de bovenste laag. Het direct opdrukken van de verharding is daardoor niet mogelijk. Evaluatie heeft al plaatsgevonden, de wortelontwikkeling bleek uitstekend. Van wortelopdruk is geen sprake.

Grotere plantgaten

Een ander mooi voorbeeld is toegepast tijdens de herstructurering van de Middenweg enkele jaren geleden. Daar is gebruik gemaakt van de positieve resultaten op het parkeerterrein van de Sportlaan.. De nieuwe bomen langs de Middenweg werden én voorzien van de drukverdelende constructie én kregen grotere plantgaten. Per boom kwam er een ondergrondse plantgat van 3 x 7 meter (met bovengrondse boomspiegel 2,85 x 1,50 m). Vroeger zou dat een plantgat van een meter bij een meter zijn geweest. Tegenwoordig kijken we veel meer naar wat de boom ondergronds nodig heeft in zijn volwassen stadium. Dus hoeveel ruimte heeft de boom ondergronds nodig na zo’n 30-40 jaar?

Verankering: ook ondergronds

Staat de boom er eenmaal, dan willen we wel dat ie ook blijft staan. Zeker in de eerste jaren na aanplant is het belangrijk de boom te ondersteunen bij zijn verankering. De boom mist immers nog verankeringswortels en de verhouding kroon – wortel is een beetje uit balans; relatief veel kroon ten opzichte van een kleine kluit. Met een beetje wind waaien ze dan al snel scheef. (We willen niet overal scheve bomen!)

Meestal ziet u bij pas geplante bomen drie boompalen als verankering voor de eerste twee à drie jaar. Maar inmiddels doen we ook ervaring op met ondergrondse verankering. Ondergronds worden naast de kluit van de boom palen in de grond geslagen. Aan deze palen bevestigen we banden die we kruislings over de kluit spannen. Hierdoor verankert de boom zich beter en ontwikkelt de stam zich beter tegen zware wind. Bijkomend voordeel is dat er bovengronds geen palen meer zichtbaar zijn die achteraf verwijderd moeten worden.