DEN HELDER - In een eerder artikel hebben we er al over geschreven: waar de ene persoon graag een boom ziet verschijnen, ziet een ander hem graag verdwijnen. In dit artikel gaat het over het kappen van bomen. Het moment dat er geen weg terug meer is en het pleit dus is beslist.

Allereerst: het kappen van een boom gebeurt nooit zomaar. We kappen niet omdat het leuk werk is of lijkt. Dat een boom om moet kan verschillende redenen hebben. Daarvoor is het belangrijk even terug te gaan naar het begin: standplaats Den Helder (en Julianadorp).

Wind en zout

We zijn vanaf drie zijden omsloten door (zout) water. Dat maakt dat er ook bijna vanuit elke windrichting zoute lucht wordt aangevoerd. Hoewel de ene boom er beter tegen kan dan de andere, is er geen boom die het lekker vindt. Ook met de relatieve hoge grondwaterstand in Den Helder en omgeving is de gemiddelde boom niet zo blij.

Door de zoute zeewind krijgen bomen last van verdrogingsverschijnselen. Een te hoge grondwaterstand veroorzaakt zuurstofgebrek (verdrinkingsverschijnselen). Deze twee verschijnselen compenseren elkaar niet, ze kunnen het een boom zelfs dubbel moeilijk maken. Voeg daarbij dat er aardig wat bomen zijn die in de verharding staan en het is duidelijk dat een boom in Den Helder het niet gemakkelijk heeft. Dit is een gegeven in Den Helder, daar valt weinig aan te veranderen. Het heeft wel tot gevolg dat de gemiddelde levensduur van een boom hier aan de kust aanzienlijk lager is dan een boom meer naar het binnenland. Bomen van 250 jaar oud komen hier niet voor. Met een maximale levensverwachting tussen de 60-80 jaar zitten we aardig goed (uitzonderingen daar gelaten). Bomen kappen omdat ze hun theoretische levensduur hebben gehaald? Dat doen we natuurlijk niet! Maar wanneer dan wel?

Ziekte en aantastingen

De iep moet regelmatig het veld ruimen in onze gemeente. Meestal omdat de iepziekte heeft toegeslagen. Den Helder heeft een kleine vijfduizend iepen als straat-, laan- of parkboom. Niet elke iep is even gevoelig voor iepziekte. De oudere soorten zijn vaak wat gevoeliger dan de nieuwere soorten. Zit er echter eenmaal iepziekte in, dan is het een gemeentelijke verplichting (vanuit de Algemeen plaatselijke verordening) om de boom zo snel mogelijk te kappen en op te ruimen. Helaas zijn het dan vaak iepen in die straten waar we al sinds jaar en dag aan gewend zijn. Dat doet zeer.

Naast iepziekte zorgt de tonderzwam voor nogal wat aangetaste bomen. Zit zo’n zwam in de boom, dan is dat het begin van het einde. Er is geen curatief middel. We hebben hier te maken met een parasiet die gezond hout van een boom aanvreet. Kappen is de enige optie.

Stormschade

Wanneer door een storm bomen omgewaaid zijn, dan rest niets anders dan de boom te kappen. Een boom recht zetten (zo het al mogelijk is), is geen optie. Bij omwaaien zijn de verankeringswortels beschadigd. Een boom is dan niet meer stabiel. Een uitzondering hierop vormen twee wilgen in de berm van de Waddenzeestraat ter hoogte van Quelderduijn. Nadat deze bomen bij een storm vlak zijn gegaan, hebben we de bomen geknot en laten liggen. Op deze locatie kon het; ecologisch interessant en de bomen lopen ook gewoon weer uit.

Overmatige overlast.

Wat dit precies inhoudt, is per persoon verschillend. Het kan gaan om blaadjes in de dakgoot, schaduw in de tuin en/of huis, luizenpoep op de auto enzovoort. Oftewel het zijn zaken die persoonlijk als overmatige overlast ervaren worden. Dit zijn voor ons echter geen redenen om een boom te kappen. Bij wat voor soort overlast is kap dan wel een overweging? Dan moet u denken aan situaties waarin takken bijna de slaapkamer binnen groeien, de boomstam tegen de gevel drukt, een gevel door drup en schaduw niet meer lijkt op te drogen, of een woning permanent in het donker zit.. Dat wil overigens niet zeggen dat een boom meteen wordt gekapt. Eerst kijken we of wellicht met snoeien problemen op te lossen dan wel te verminderen zijn. Als dat allemaal niet kan, dan is kap een laatste redmiddel.

Werkzaamheden in de openbare ruimte

Soms ontkomen we er niet aan om werkzaamheden uit te voeren in de buurt van bomen. Denk bijvoorbeeld aan een vervanging van een riolering vlak bij bomen, of aan het vervangen van een kabel of leiding waar bomen nagenoeg bovenop staan. Natuurlijk proberen we altijd het werk zo te doen dat de bomen niet worden beschadigd. Soms lukt dat. In een eerder artikel hebben we verteld hoe we aan de Timorlaan 28 bomen hebben kunnen sparen door een grondgestuurde boring. Ook sommige rioolklussen kunnen we uitvoeren zonder de weg helemaal open te gooien. Lukt dat niet, dan zullen soms bomen gekapt moeten worden. Maar ook hier geldt weer: alleen als er geen andere mogelijkheid meer is. Vaak wordt nog gedacht dat met het afzagen van wortels het probleem ook opgelost kan worden en dat dan de boom alsnog kan blijven staan. Een enkel klein worteltje kan in sommige situaties nog. Vaak gaat het echter om belangrijke stabiliteitswortels. Als je die weghaalt creëer je een onveilige situatie. Dat is dus geen optie.

Wijkers en blijvers

Ooit werkten we met het wijker-blijver-systeem in Den Helder. Bedoeling van dit systeem is dat je verschillende bomen door elkaar plant. Op voorhand bepaal je welke boom mag blijven en welke later zal moeten wijken. Meestal plant je dan trager groeiende soorten (de blijvers) gemengd met de snel groeiende soorten (de wijkers). Het doel hiervan is tweeledig:

* De snel groeiende soorten begeleiden de trager groeiende soorten en zorgen voor bescherming (windvang)

Wanneer de bomen voldoende omvang hebben en de kronen elkaar nog net niet hinderen haal je de wijkers weg. Zo ontstaat weer voldoende ruimte voor de blijvers

In Den Helder zijn we van dit systeem afgestapt. Velen van u hebben hier namelijk grote moeite mee. Ook op het moment dat we deze manier van werken uitleggen. Wijkers die wij na 15 à 20 jaar weg willen halen, worden als waardevolle bomen gezien. Buurtbewoners vinden vaak dat we er dan eigenlijk niet meer aan mogen komen. Daarom zetten we tegenwoordig bij nieuwe aanplant de bomen zoveel mogelijk op de definitieve afstand. Verder zitten we natuurlijk ook nog met een bomenerfenis uit het wijker-blijver-verleden. De destijds als wijkers geplante bomen hinderen op een aantal plekken al enige tijd de blijvers. Niet op tijd kappen van de wijker betekent in sommige gevallen uiteindelijk dat niet alleen de wijker, maar ook de blijver moet wijken.

Bomen over bomen: vier artikelen

Dit was het laatste artikel in de vierdelige serie over bomen in Den Helder. Wilt u de andere drie nog nalezen? Dat kan op onze website www.denhelder.nl Klik in de rubriek Actueel op de tegel Stadsnieuws. Hier vindt u per week een pdf van de gemeentelijke Stadsnieuwspagina. In week 45 verscheen het inleidende artikel ‘Bomen in Den Helder, een afgezaagd onderwerp?’ waarin de standplaats van bomen aan de orde kwam. In week 47 verscheen een artikel over het onderhoud van bomen, in week 49 volgde een artikel over het inspecteren van bomen.