NEDERLAND - Voor de meeste mensen is vrijdag de dertiende een gewone dag. Toch roept de datum bij sommigen een ongemakkelijk gevoel op. Een belangrijke afspraak wordt liever uitgesteld en bij een kleine tegenvaller klinkt al snel: ‘Het is zeker vrijdag de dertiende.’ Maar waarom heeft juist deze combinatie van dag en datum zo’n slechte reputatie?


De precieze oorsprong is niet met zekerheid vast te stellen. Waarschijnlijk zijn twee oudere vormen van bijgeloof samengekomen: de gedachte dat het getal dertien ongeluk brengt en de overtuiging dat vrijdag een ongunstige dag is. Duidelijke verwijzingen naar vrijdag de dertiende als ongeluksdag zijn al te vinden in Franse teksten uit de negentiende eeuw.

Het getal dertien en de vrijdag

Een veelgenoemde verklaring voor de angst voor dertien ligt in de christelijke traditie. Bij het Laatste Avondmaal zaten Jezus en zijn twaalf apostelen samen aan tafel: dertien personen in totaal. Onder hen was Judas, die Jezus zou verraden. Het samenzijn met dertien mensen werd daardoor in het bijgeloof verbonden met naderend onheil.

Ook vrijdag kreeg een beladen betekenis, omdat Jezus volgens de christelijke overlevering op die dag werd gekruisigd. Deze religieuze verbanden worden vaak aangehaald als mogelijke achtergrond van het bijgeloof, maar bewijzen niet wanneer vrijdag de dertiende precies een ongeluksdag werd.

Een andere bekende verklaring verwijst naar de arrestatie van de Tempeliers op vrijdag 13 oktober 1307. Dat gebeurde daadwerkelijk op die datum, maar volgens onderzoek van de Amerikaanse Library of Congress ontbreekt bewijs dat het bijgeloof hieruit is ontstaan. Die koppeling lijkt pas veel later te zijn gemaakt.

Vooral een kwestie van verwachting

Dat vrijdag de dertiende een slechte naam heeft, betekent niet dat er daadwerkelijk meer misgaat. Onderzoek biedt geen overtuigende basis voor het idee dat deze datum op zichzelf meer ongeluk brengt dan andere dagen. Wel kan het bijgeloof beïnvloeden hoe mensen gebeurtenissen ervaren.

Wie al rekening houdt met pech, merkt een gemiste trein, een kapot apparaat of een omgestoten kop koffie mogelijk sterker op. Zo’n alledaagse tegenvaller lijkt dan het bijgeloof te bevestigen. Ook mensen die zeggen er niet in te geloven, kunnen door de bekende reputatie van de datum even gaan twijfelen.

Boeken en films hebben de onheilspellende uitstraling verder versterkt. Vooral de horrorfilmreeks Friday the 13th maakte de datum wereldwijd herkenbaar als symbool voor dreiging. Daarmee blijft vrijdag de dertiende een traditie die telkens opnieuw aandacht krijgt, ook bij mensen die er vooral om kunnen lachen.